Przejdź do treści

Dzień Rewolucji Meksykańskiej 20 Listopada: Historia Święta i Jak Się Je Obchodzi

Meksykanka Wydarzenia

Kolorowe girlandy papel picado nad ulicą podczas wieczornego festynu, obchody Dnia Rewolucji Meksykańskiej

Dzień Rewolucji Meksykańskiej (Día de la Revolución) upamiętnia 20 listopada 1910 roku, kiedy według wezwania Francisca I. Madero miało wybuchnąć powstanie przeciwko wieloletnim rządom prezydenta Porfiria Díaza. Rewolucja trwała około dziesięciu lat, kosztowała życie wielu ludzi i doprowadziła do uchwalenia konstytucji z 1917 roku, która obowiązuje, z licznymi zmianami, do dziś. Dzień wolny od pracy przypada obecnie w trzeci poniedziałek listopada, więc w 2026 roku jest to 16 listopada, ale uroczystości, parady i szkolne inscenizacje odbywają się także w okolicach samej daty 20 listopada.

Dla Meksykanów to jedno z najważniejszych świąt państwowych, obok Dnia Niepodległości we wrześniu. Mniej w nim zabawy niż w Día de los Muertos, więcej historii, sportu i dumy z przemian, które ukształtowały współczesny kraj.

Dlaczego wybuchła rewolucja

Porfirio Díaz rządził Meksykiem z krótką przerwą od 1876 roku. Ten okres, zwany porfiriato, przyniósł budowę kolei, napływ zagranicznego kapitału i rozwój miast, ale korzyści trafiały głównie do wąskiej grupy właścicieli ziemskich, przemysłowców i inwestorów. Większość mieszkańców wsi nie miała własnej ziemi i pracowała w wielkich majątkach, często w warunkach bliskich pańszczyźnie. Wybory były fałszowane, a prasa kontrolowana.

W 1910 roku Díaz po raz kolejny ogłosił zwycięstwo w wyborach, a jego rywal, Francisco I. Madero, został aresztowany. Po ucieczce z więzienia Madero ogłosił tak zwany Plan z San Luis Potosí, w którym wezwał Meksykanów do powstania 20 listopada. Ta data stała się symbolicznym początkiem rewolucji.

Najważniejsi bohaterowie i etapy

Rewolucja nie była jednym zrywem, tylko serią wojen i zmieniających się sojuszy. Warto znać kilka postaci, które pojawiają się w szkolnych inscenizacjach, muralach i piosenkach:

  • Francisco I. Madero - przywódca pierwszego etapu, prezydent od 1911 roku, zamordowany w 1913 roku po zamachu stanu.
  • Emiliano Zapata - przywódca chłopów z południa, autor hasła o ziemi dla tych, którzy ją uprawiają. Jego postać to dziś symbol walki o reformę rolną.
  • Pancho Villa - dowódca Dywizji Północy, legendarny jeździec i jedna z najbardziej barwnych postaci tamtych lat.
  • Venustiano Carranza - przywódca ruchu konstytucjonalistów, za którego prezydentury uchwalono konstytucję z 1917 roku.
  • Adelitas, czyli soldaderas - kobiety, które towarzyszyły oddziałom, gotowały, opiekowały się rannymi, a często też walczyły. Dziś są symbolem roli kobiet w historii kraju.

Konstytucja z 1917 roku wprowadziła między innymi reformę rolną, prawa pracownicze i zasadę świeckiej edukacji. Za umowny koniec walk uważa się zwykle początek lat dwudziestych, choć niepokoje trwały jeszcze długo.

Ślady rewolucji w meksykańskiej kulturze

Rewolucja zostawiła trwały ślad w sztuce. Po zakończeniu walk państwo zamawiało wielkie malowidła ścienne w budynkach publicznych, które miały opowiadać historię kraju także tym, którzy nie umieli czytać. Tak narodził się meksykański muralizm, związany z nazwiskami Diega Rivery, José Clemente Orozco i Davida Alfaro Siqueirosa. Z tamtych lat pochodzi też wiele corridos, filmów i powieści, a postacie Zapaty i Villi pojawiają się na plakatach, koszulkach i w nazwach ulic w niemal każdym mieście. W stolicy stoi Pomnik Rewolucji, monumentalna kopuła, w której filarach spoczywają szczątki kilku przywódców tamtych lat.

Jak obchodzi się święto w Meksyku

Obchody mają kilka stałych elementów, które powtarzają się w całym kraju:

  1. Parady. W stolicy na placu Zócalo odbywa się defilada z udziałem wojska, sportowców i grup w strojach z epoki. Tradycyjnie ma ona charakter sportowy, nawiązujący do idei zdrowego, silnego społeczeństwa po rewolucji.
  2. Szkolne inscenizacje. Dzieci przebierają się za Zapatę, Villę i adelitas: chłopcy w sombrerach, z wąsami narysowanymi kredką do oczu i pasami z nabojami z kartonu, dziewczynki w długich spódnicach, haftowanych bluzkach i z warkoczami przewiązanymi wstążkami.
  3. Muzyka. Rozbrzmiewają corridos, ballady opowiadające historie bohaterów i bitew, na przykład słynna „La Adelita”.
  4. Jedzenie. Nie ma jednego obowiązkowego dania, ale popularne są potrawy rodzinne i uliczne: pozole, tamales, enchiladas, a na deser churros z czekoladą.

W ostatnich latach z okresem święta zbiega się też weekend wielkich promocji w sklepach, więc dla wielu rodzin to czas zakupów i wyjazdów, a nie tylko uroczystości.

Jak przybliżyć to święto w Polsce

Dzień Rewolucji nie ma tak efektownej oprawy jak Dzień Zmarłych, ale dobrze nadaje się na wieczór tematyczny w domu, w szkole językowej czy na spotkaniu miłośników Meksyku. Kilka pomysłów:

  • krótka prezentacja o przyczynach rewolucji i jej bohaterach, z reprodukcjami murali Diega Rivery i zdjęciami z epoki;
  • wspólne słuchanie corridos z tłumaczeniem tekstów, co jest też dobrym ćwiczeniem dla osób uczących się hiszpańskiego;
  • pokaz filmu o rewolucji meksykańskiej i rozmowa o tym, jak przedstawia wydarzenia;
  • kolacja z daniami, które łatwo przygotować z polskich składników, i dekoracja w barwach flagi: zieleni, bieli i czerwieni.

Przy organizacji tematycznego wieczoru można wykorzystać doświadczenia z innych meksykańskich świąt. Porównanie z obchodami września opisaliśmy w tekście o Święcie Niepodległości Meksyku, a pomysły na wydarzenia z dekoracjami papel picado w tekście o tym, jak przygotować autentyczne obchody Día de los Muertos w Polsce.

Warto przy tym pamiętać o szacunku dla historii. Rewolucja była czasem wojny i cierpienia, więc stroje Zapaty i adelity traktuje się w Meksyku z dumą, a nie jako przebranie dla żartu. Dobra opowieść o ludziach, którzy walczyli o ziemię i prawa, przybliży to święto lepiej niż same rekwizyty.

Przeczytaj także